|
|
کدخبر: ۱۷۳۵۵۳

در گفت وگو ی تسنیم با محمدباقر صابری زفرقندی مطرح شد

خبرگزاری تسنیم: عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با انتقاد از ISI زدگی که جای ابتکار و کار برای رفع معضلات کشور را گرفته است، بر رصد هرگونه انحراف از سیاست های کلی سلامت تاکید کرد و گفت: طبیبان کشور دغدغه ایران، مردم و اسلام را دارند، اما…

به گزارش خبرنگار سلامتخبرگزاری تسنیم، حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی سیاست های کلی «سلامت» را در ۱۴ بند که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده بود را در تاریخ ۱۸ فروردین امسال، ابلاغ کردند. در این راستا برای بررسی هر چه بیشتر مفاد سیاست های کلی سلامت که به گفته اکثر صاحب نطران حوزه سلامت، جزو پیشرفته ترین سیاست های سلامت دنیا به حساب می آید به سراغ دکتر محمد باقر صابری زفرقندی، عضو هیات علمی دانشکده علوم رفتاری و سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی ایران، مدیر کل سابق درمان و حمایت های اجتماعی دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری و مدیر کل پیشین دفتر سلامت روانی - اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت رفتیم تا برخی بندهایی سیاست های کلی سلامت ابلاغی رهبرمعظم انقلاب را بررسی کنیم.

س:به عنوان سؤال نخست، نظر جنابعالی در مورد ضرورت ابلاغ سیاست های کلی در نظام سلامت چیست؟

ج:ابتدا باید از بابت ابلاغ سیاست های کلی نظام سلامت کشور، از همه مسؤلانی که برای نهایی کردن آن اقدام کرده اند سپاسگذاری شود. سیاست های کلی که توسط عالی ترین مقام کشور ابلاغ شده است، به منزله نقشه راهی است که تلاش در راه اجرایی کردن آن، پاداش دنیایی و اخروی داشته و هرگونه اهمال و یا تخطی از این اصول نیز ضمان شرعی و قانونی خواهد داشت.

بطور کلی از منظر افرادی که تجربه فعالیت های اجرایی و علمی از سطح خرد تا کلان در نظام سلامت کشور را داشته اند مفاد این سیاست ها از پشتوانه کارشناسی قوی برخوردار است و نادیده گرفتن همین اصول بوده که متاسفانه علیرغم همه تلاش های موثر و اقدامات بزرگ، وضعیت سلامت کشور را به وضعیتی رسانده که امروز مورد انتقاد است و قابل دفاع نیست و تقریباً همه مسؤلان و قاطبه مردم از آن احساس رضایت ندارند.

دکتر محمد باقر صابری زفرقندی، مدیر کل سابق درمان و حمایت های اجتماعی دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر ریاست جمهوری

تحقیقاً جای سیاست های کلی در حوزه سلامت خالی بود و با ابلاغ این سیاست ها امیدواریم طراحان برنامه های پنج ساله و در تنظیم قوانین بوجه سالیانه و خصوصاً در هنگام تخصیص منابع، همه خود را مکلف بدانند تا در چارچوب این سیاست های کلی حرکت کنند. بدیهی است در تدوین دستورالعمل ها، مصوبات هیات دولت و مجلس هر گونه انحرافی از این سیاست ها باید توسط مراجع ذی صلاح رصد شود. به خصوص شورای نگهبان، به نظر می رسد که در تایید مصوبات مجلس لازم باشد که به سیاست های کلی توجه کافی و وافی را داشته باشد.

بنابر این امیدواریم، مِن بعد شاهد صدور بخش نامه ها و یا وضع قوانین فی البداهه و بر اساس سلایق کارشناسی فردی و به صورت فوریت های غیر ضرور که بعضاً نیز به تصویب می رسد ولی در اجرا برای نظام سلامت کشور مشکلاتی را ایجاد می کند نباشیم.

س:برای محقق شدن بند اول سیاست ها دال بر «ارائه خدمات آموزشی، پژوهشی، بهداشتی، درمانی و توانبخشی سلامت مبتنی بر اصول و ارزش های انسانی - اسلامی و نهادینه سازی آن در جامعه» چه راه کارهایی متصور است؟

ج:در مورد بند اول سیاست ها که به درستی ارائه خدمات اعم از آموزش، پژوهش، بهداشت و درمان را منوط به حفظ ارزش های انسانی – اسلامی کرده است، باید اذعان کرد که این مهم در روند توسعه نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی کشور و خاصه در دهه های اخیر مورد توجه جدی نبوده است و در حوزه های آموزشی و پرورشی و به خصوص آموزش پزشکی و مراقبت از بیماران و خانواده به شدت کم رنگ شده است.

متاسفانه آفتی که امروز گریبان آموزش و پرورش ما را گرفته است به نوعی به نظام آموزش عالی و خصوصا آموزش پزشکی نیز سرایت کرده است. به عبارتی پرورش و یا تربیت و نهادینه سازی مفاهیم اخلاقی در سیر و سلوک دانش آموزان و دانشجویان که بیشتر در دوران کودکی و نوجوانی نهادینه می شود، در روند آموزشی نیز فراموش شده است و جای خود را به افزایش محفوظات با هدف فایق آمدن بر امتحانات داده است.

در نظام آموزشی کشور و از جمله آموزش پزشکی به دلایل متعدد که عمده آنها قابل اصلاح است از اهداف مترقی آموزش در حال فاصله گرفتن هستیم. در روند آموزش فراموش کرده ایم که هدف آموزش یادگیری فرهنگ، هنجارهای رفتاری در کنار یادگیری مهارت ها است. از یاد برده ایم که هدف نهایی از آموزش خدمت به مردم است و با آموزش می خواهیم به دانش آموز و دانشجو بیاموزیم که نقش خود در اجتماع را پیدا کند. لذا پاسخ اینست که همه اینها فراموش شده و هر کدام در هر مقطع و در هر حوزه ای نیازمند نیاز سنجی، برنامه ریزی، اجرا، پایش و ارزشیابی است که خود حدیثی مفصل است.

س:اگر بخواهیم عملیاتی تر وارد بحثشویم برای رسیدن به این مقصود چه باید کرد.

ج:برای این هدف باید ارتباط معلم و شاگرد مبتنی بر به روز ترین یافته ها و مدل های علمی آموزش پزشکی دنیا و نیز مطالعات مبتنی بر شواهد آموزه های فرهنگی و دینی و براساس سنت پیشینیان و بزرگان مان باز تعریف شود. یکی از آسیب ها شاید نحوه ناکار آمد بودن ارتباط استاد و دانشجو باشد. امروز تعامل استاد و دانشجو جای خود را به پِر خوانی و تست زنی داده است. مانوس شدن با کتاب و فرهنگ شدن مطالعه متفاوت از جزوه خوانی و شرکت در دوره های فشرده آموزشی در قالب کلاس های رنگا رنگ کنکور است.

در نظام آموزشی جاری در دانشگاهای علوم پزشکی، به جای آموزش بالینی فرصت دانشجو برای آموختن و استاد برای تعلیم دادن نحوه برخورد صحیح با بیمار و همراهان به نفع کتابخانه گزینی و مطالعه مباحثتئوری در جزییات و آن هم از طریق جزوات با هدف پیروزی در امتحانات صرف می شود. چه بسیار از طبیبان فارغ التحصیل در سال های اخیر و دستیاران حال حاضر در مقایسه با طبیبان پیشین شاید مواجهه اصولی و علمی با بیمار را نیاموخته اند و در بکار گیری اصول اولیه ایجاد تفاهم درمانی با بیماران عاجز هستند.

س:چرا چنین افرادی می توانند فارغ التحصیل شوند تا اجازه داشته باشند در مورد سلامتی مردم تصمیم بگیرند؟

ج:متاسفانه در ارزشیابی دانشجویان نیز به این مهم کمتر پرداخته می شود. عمده ملاک موفقیت دانشجو در امتحانات گزینه های چهار جوابی هستند. حتی امتحانات «آسکی» هم نمی تواند مهارت های بالینی و از همه مهمتر مهارت ایجاد رابطه درمانی مناسب با بیمار را بسنجد. بیشتر دانشجویان نیز ترجیح می دهند تا در امتحانات متعدد و بعضاً غیر ضرور کتبی موفق شوند تا زودتر فارغ التحصیل شوند.

این موضوع زمانی فاجعه بار می شود که در بین دستیاران تخصصی هم این مشکل وجود دارد. شاید تخصص گرایی بی ضابطه به دلیل تفاوت فاحش و معنادار و غیر اصولی درآمدزایی متخصصان در مقایسه با پزشکان عمومی و کادر دیگر درمانی یکی از این عوامل باشد. اجازه این افراد در طبابت مربوط به استانداردهای موجود وزارت بهداشت است.

س:به نظر شما گرایش زیاد پزشکان عمومی به تخصص ناشی از نیاز کشور است و یا دلایل دیگری دارد؟

ج:کسی منکر این واقعیت نیست که افرادی که در حوزه سلامت فعال هستند و به خصوص کادر درمانی و پزشکان به دلیل نوع کار و میزان و سختی تحصیل لازم است، در آمدی قابل قبول و مکفی و حتی بالاتر از متوسط جامعه داشته باشند، لیکن تفاوت های عمیق درامدی بین پزشکان متخصص با پزشکان عمومی و دیگر کارکنان و همچنین، خودداری برنامه ریزان در محول کردن مهارت های کارآمد مانند اینکه پزشک توانمند خانواده شوند یا بیمار اجازه مراجعه به متخصص قبل از ارجاع پزشک عمومی نداشته باشد، خواسته یا ناخواسته، یک احساس بی عدالتی را در جامعه ایجاد می کند که به ضرر نظام سلامت است و باید اصلاح شود.

عدم امکان جذب هدفمند پزشکان عمومی علیرغم نیاز زیادی که به وجود آنها در کشور وجود دارد یکی از عوامل تخصص زدگی در کشور است. توزیع نامناسب امکانات موجب تمرکز متخصصان در شهرهای بزرگ نیز می شود و این نابسامانی در بکار گیری پزشکان بدیهی است که منجر به پدیده زیر میزی، انجام اقدامات تشخیصی پرهزینه و غیر ضرور می شود. اعتقاد جدی وجود دارد که این روند باید اصلاح شود.

س:چگونه؟

ج:اصلاح این امر نیز سازو کار علمی خود را طلب می کند و با هیاهوی مطبوعاتی و ارائه چهره ای غیر واقعی و نامناسب از جامعه پزشکی در سطح جامعه، نباید انتظار داشته باشیم که اوضاع بهتر شود. اگر بخواهیم کاربردی در این مورد حرفی زده باشیم به نظر می رسد که برای تامین معاش کادر درمانی لازم است سازو کاری مخصوص به خود تعریف شود. به عبارتی نباید در آمد پزشکان منوط به اعتبارات بیمه، درآمد زایی بیمارستان ها و یا سایر اعتباراتی باشد که مستقیم یا غیر مستقیم از جیب مردم دریافت می شود، بنابراین ردیف و اعتبار مستقل و پایدار برای این مهم ضروری است.

به نظر می رسد نظام کارانه ای یکی از موانع جدی در تحقق درست این سیاست است و باید به نفع مردم و سلامت کشور و کادر پزشکی اصلاح شود. اگر دولت می خواهد سطح دست مزد پزشکان که در قالب تعرفه ها ی پزشکی اعمال می شود همچنان به صورت مصنوعی پایین بماند باید برای پرداخت حقوق و مزایای کادر درمانی به فکر تامین منابع دیگری به جز تعرفه های پزشکی باشد. وقتی تعرفه ها غیر واقعی است به این معنی خواهد بود که در آمد زایی موسسات درمانی غیر واقعی خواهد شد. وقتی یک موسسه درمانی اعم از بیمارستان و یا مطب خصوصی نتوانست حقوق مکفی کارکنان خود را بپردازد نخستین نتیجه فساد آن، پدیده زیر میزی است که امروز آه از نهاد همه در آورده است. هرچند پدیده زیر میزی به دلایل متعدد شامل همه پزشکان و همه گروه های پزشکی نمی شود، لیکن متاسفانه اعتبار جامعه پزشکی را خدشه دار کرده است.

عارضه بعدی غیر واقعی شدن دستمزد کادر درمانی افت کیفی خدمات به بیماران و عدم توجه به پیشگیری است و در کنار آن غیر شفاف شدن درآمدها است. وقتی راه های در آمد زایی غیر قانونی شد تحقیقاً دولت نمی تواند مالیات واقعی را بگیرد و یکی از منابع درآمدی دولت نیز از دست می رود. اگر می خواهیم اعضای هیات علمی دانشگاه ها و پزشکان و کادر درمانی نظام دولتی کشور را به صورت تمام وقت در اختیار داشته باشیم ابتدا باید ردیف حقوق و مزایای آنها را از درآمد بیمارستانی و نظام کارانه ای جدا کنیم. نمی شود انتظار فعالیت تمام وقت و بدون اجازه فعالیت در بخش خصوصی را داشته باشیم ولی برای حقوق اولیه پزشکان منتظر لطف و مرحمت سازمان های بیمه گر باشیم.

از علل عمده عدم گرایش برای فعالیت تمام وقت در بخش دولتی یکی تفاوت فاحش درآمدزایی با بخش خصوصی است و دیگری نامطمئن بودن و غیر مستمر بودن درآمدهای بخش دولتی است. این اختلاف درآمدی را می توان با اصلاح منطقی حقوق و مزایا و خدمات رفاهی بخش دولتی از یک طرف و طراحی نظام مالیاتی کارآمد برای شفاف سازی درآمد ها در بخش خصوصی و اختصاص درآمدهای مالیاتی حوزه درمان به وزارت بهداشت تا حدودی جبران کرد.

س:آیا با بضاعت فعلی دانشگاه های علوم پزشکی امکان ارتقای کیفی آموزش پزشکی وجود دارد؟

ج:بدون تردید دانشگاه های علوم پزشکی مادر و نیز برخی از آنها که توانمند هستند تنها سازمان های موجه و مستعدی هستند که می توانند از عهده این امر برآیند. برای ارتقاء کیفی نیاز به یک تحول اساسی وجود دارد. البته باید دقت کرد که ایجاد تحول نیازمند پروسه تحول است و نیز تحول نیازمند برنامه ریزی تحول است و هر دو نیازمند قوانین، پشتیبانی، بودجه و سایر ابزارهای مدیریت است. تکرار می کنم که باید اولویت برای ارزشیابی دانش آموختگان پزشکی میزان مهارت های عملی، میزان و کیفیت کار عملی و تعداد بیمارانی که در طول دوره آموزش خود درمان کرده و پیگیری فعال درمان آنها را داشته اند باشد.

شرط فارغ التحصیلی میزان رضایت مراجعان و همراهان از نحوه تعامل، پیگیری و رفع مشکلات بیماران، و درمان مناسب و ارجاع درست بیماران و استفاده مناسب از ابزارهای تشخیصی و درمانی در کنار دانش تئوری باشد. طراحی نظام ارزشیابی بیرونی برای اینکه وزارت بهداشت بداند آموزش دانشجویان و دستیاران در این راستا هست و یا خیر نیز ابزار کارآمد و مهمی است. با این ساز و کارها طبیعی است که بسیاری از مراکز آموزشی ملزم به ارتقاء سطح خود خواهند شد و مراکز غیر استاندار نیز تعطیل خواهند شد و از توسعه بی برنامه و فاقد مبانی کارشناسی دانشگاه های علوم پزشکی و ایجاد دوره های آموزش پزشکی بدون وجود امکانات اولیه جلوگیری خواهد شد.

بنابراین شاید نتیجه نهایی این باشد که نظام آموزش پزشکی در راستای اهداف نظام سلامت کشور از نظام ارائه خدمات درمانی تفکیک شود. با این رویکرد انتظار می رود نسبت استاد به دانشجو مورد بازنگری جدی قرار گیرد، بنابراین ضرورت ایجاد دوره های تخصصی و فوق تخصصی، مرزبندی دقیق تر و شفاف تر بین حوزه پژوهش و آموزش صورت پذیرد. براین اساس انتظار می رود حوزه پژوهش در راستای اهداف نظام سلامت تمام سازو کار خود را بکار گیرد و پژوهش های کاربردی اولویت اصلی باشند.

س:برای اصلاح روند مذکور به نظر شما بند ۱-۱ - سیاست های ابلاغی سلامت که به " ارتقاء نظام انتخاب، ارزشیابی و تعلیم و تربیت اساتید و دانشجویان و مدیران و تحول در محیط های علمی و دانشگاهی متناسب با ارزش های اسلامی، اخلاق پزشکی و آداب حرفه ای " اشاره دارد چه جایگاهی می تواند داشته باشد؟

ج:در این مورد نیز جهت گیری و مسیری که در حال حاضر جاری و ساری است نمی تواند منویات این بند از سیاست ها را بر آورده کند. امروز به دلیل وجود برخی عوامل از جمله روش های گزینش برای جذب اعضای هیات علمی که به نظر می رسد ناکارآمد و قدیمی است، همچنین، دستورالعمل های سلیقه ای داشتن مقاله به هر قیمت و شیوه ای که حرف اول برای ارتقاء مرتبه اعضای هیات علمی را می زند باعثوضعیت موجود شده است. چه بسا استادی که کمترین ارتباط حتی صوری(چه رسد به ارتباط عاطفی و شاگردی – استادی مورد انتظار در کشورمان) را با دانشجو دارد ولی به یُمن داشتن مقاله های متعدد نمایه شده ارتقاء مرتبه می گیرد.

ISI زدگی جای خود را به ابتکار و کار برای رفع مشکلات و معضلات کشور داده است. استادی که شب و روز خود را در کتابخانه می گذراند و به صورت حرفه ای مقاله آی. اس. آی تولید می کند در مقایسه با عضو هیات علمی که شب و روز خود را برای انسان سازی و یا به قول یکی از روانشناسان بزرگ برای " آدم سازی مصروف می کند و یا انرژی خود را در امور اجرایی و حضور در اقصی نقاط کشور برای حل مشکل مردم به کار می گیرد شانس بیشتری برای ارتقای مرتبه علمی دارد.

قصد این نیست که ارزش پژوهش و مقاله کم نشان داده شود. باید گفت که هر کدام از فعالیت ها باید در جای خودش و با رعایت وزن و اندازه و میزان تاثیرش در رفع مشکلات جامعه دیده شود. به خصوص تفکیک وظایف آموزشی و پژوهشی، امروز برای استاد آموزشی نیز مقاله حرف اول را می زند تا میزان و کیفیت تدریس. آن هم مقاله هایی که منطبق بر معیارهایی است که کمترین کارگشایی را در حل مشکلات کشور دارد. بسیار از کارشناسان معتقدند که مثل بسیاری از کشورهای پیشرفته باید پژوهش برای رفع مشکلات نظام سلامت کشور باشد ولو اینکه هم سو با معیارهای برخی مجلات جهانی نباشد.

س:در سالهای اخیر کشور ما از نظر تعداد مقالات چاپ شده در مجلات معتبر جهش داشته است. این پژوهش ها در راستای نیاز کشور نبوده است؟

ج:ضمن احترام به همه اساتید و پژوهش گران محترم کشور، هر چند نمی شود در این باره حکم کلی داد ولی بد نیست یک مطالعه انجام شود تا ببینیم چند درصد مقالاتی که در مجلات معتبر جهانی از اساتید ایرانی چاپ شده است، معطوف به مشکلات کلان کشور خودمان بوده است و چند درصد آنها برای دست اندرکاران کشور راه حلی ارائه کرده است. از چاپ مقالات تضمینی و… نیز می گذریم.

س:چگونه می شود محیطی ایجاد کرد تا طبیبی تربیت شود که دغدغه اش مردم و تلاشش برای فرهنگ مردم باشد؟

ج:همه نقد و گفته های قبلی در این راستا است. البته قریب به اتفاق طبیبان و دانشجویان کشورمان دغدغه ایران و مردم و اسلام را داشته و دارند. منتها ایراد از برنامه ها است، برخی قوانین جهت گیری حرکت را به سمتی سوق می دهد که برخلاف اهداف اولیه نظام آموزش پزشکی است و وجود برخی از آنچه ما ناهنجاری در جامعه پزشکی می نامیم به دلیل این جهت گیری های نادرست است. البته بر خلاف برخی از تصورات غالب معتقد نیستم که ارزش های اسلامی را می توان در برگزاری برخی کلاس ها و اجبار اساتید برای طی این دوره ها نهادینه کرد. کلاس هایی که به دلیل اجباری بودن، افراد با اکراه تمام در آن شرکت می کنند و آن هم به امید کسب امتیاز فرهنگی و غیره.

بسیاری از کارشناسان معتقد هستند که بهره گیری از آخرین تئوری ها و مدل های علمی تربیت دینی، معنوی، فرهنگی و ارزشی و اخلاقی، بسته آموزشی، منابع، روش ها و سرفصل های درسی خودش را می طلبد که بیشتر عملی و میدانی است تا نظری. مثلاً در بند ۲-۱ - سیاست های کلی سلامت نیز به " آگاه سازی مردم از حقوق و مسؤلیت های اجتماعی خود و استفاده از ظرفیت محیط های ارائه مراقبت های سلامت برای رشد معنویت و اخلاق اسلامی در جامعه " اشاره شده است. البته آگاهی مردم از حقوق خود در اصلاح فرایندها بسیار مفید است.

در گذشته در بیمارستان ها و مراکز درمانی منشور حقوق بیمار و یا حقوق درمانگران در معرض دید عموم قرار گرفته بود، البته این اقدام یکی از اجزاء این بند می تواند باشد و نه همه آن. آگاهی مردم بر اینکه چه سهمی می توانند داشته باشند و باید در ارتقاء سلامت، کاهش بار بیماری ها، پیشگیری از بیماری ها و ناتوانی های روانی و جسمی نیز داشته باشند شاید مهمترین بخش از این بند باشد.

س:چالش های اولویت پیشگیری بر درمان برای تحقق بند ۲ " - تحقق رویکرد سلامت همه جانبه و انسان سالم در همه قوانین، سیاست های اجرایی و مقررات با رعایت اولویت پیشگیری بر درمان " چه موضوعاتی هستند؟

ج:برای اولویت دادن پیشگیری در نظام مراقبت های بهداشتی و درمانی، برخی اقدامات مغایر این رویکرد است. به عنوان مثال نمی توان کشور را مملو از ابزارهای تشخیصی و یا در مالی پر هزینه، بعضاً غیر ضرور و یا حداقل بیشتر از نیاز جامعه کرد تا بخش عظیمی از اعتبارات سلامت را ببلعد و دم از پیشگیری بزنیم.

نمی توان عمده پرداخت نظام بیمه ای را بابت ویزیت و انجام پروسیژرهای تشخیصی اختصاص داد و ادعای پیشگری کرد. نمی شود خدمات بهداشتی و درمانی مبتنی بر جامعه و متکی به مشارکت مردم را به دست فراموشی سپرد و آرزوی تقدم پیشگیری بر درمان را داشت. بدیهی است اگر در جامعه ای سیاست ها به گونه ای تنظیم شده باشد که طبیبان روزی خود را منوط به بیمار شدن مردم ببینند آنگاه پیشگیری در مجموعه مراقبت ها محلی از اعراب نخواهد داشت.

در کشورهای موفق و تا مرتبه ای در کشور خودمان، پزشک خانواد و نظام «PHC» می تواند یکی از راه کارهای تا حدودی موفق در تقدم پیشگیری بر درمان باشد، لذا تقویت و ارتقاء کمی و کیفی نظام مراقبت های بهداشتی و درمانی اولیه، باید در اولویت سیاست های بهداشتی کشور باشد. مدیریت در آمدهای مالیاتی از واحدهای درمانی به نفع فعالیت های بهداشتی شاید کمکی به این مهم باشد.

س:برای روزآمد کردن برنامه های بهداشتی و درمانی چه باید کرد؟

ج:البته اگر روز آمد کردن برنامه مبتنی بر شواهد علمی و منطبق بر آموزه های فرهنگی و دینی و شرایط اجتماعی و فرهنگی بومی جای خود را به واردات انواع و اقسام دستگاه ها و لوازمات گران و بعضاً غیر ضرور و متاسفانه بیشتر از ظرفیت مورد نیاز کشور بدهد باید شاهد بروز فاجعه در حوزه سلامت کشور باشیم. خطری که در مورد اختصاص اعتبارات صرفه جویی از یارانه ها وجود دارد.

برخی کارشناسان نگران هستند که مبادا این اعتبارات که باید صرف زیرساخت ها و کاهش دغدغه مردم از بیماری ها شود سر از شرکت های دارویی و تجهیزاتی آن طرف آب در آورد و همچنان سر مردم نیازمند کشور بی کلاه بماند. روزآمد کردن برنامه ها یعنی بومی سازی فعالیت ها و معطوف کردن همه فعالیت ها برای کاهش بار بیماری ها و مشکلات مردم. ایجاد نظام پایش و ارزشیابی برنامه تا بتوانیم با کمترین هزینه بالاترین بهره برداری را داشته باشیم. به ویژه به تجارب موفق ایرانی - مثل مراقبت های بهداشتی اولیه - و آخرین روش های مراقبت از بیماران در جهان - که در آن احترام بیمار و همراه و توجه به ارزش ها، عقاید، نیازها و دردهای مراجعان در اولویت است باید توجه کرد.

س:در مورد " اصلاح و تکمیل نظام های پایش، نظارت و ارزیابی برای صیانت قانونمند از حقوق مردم و بیماران و اجرای صحیح سیاست های کلی " چه نظری دارید.

ج:به جرات می توان گفت که نظام پایش و ارزشیابی برنامه ها که باید یکی از اجزای لاینفک هر برنامه ای باشد در اغلب طرح ها و برنامه ها نادیده گرفته می شود. گویا هزینه کردن برای پایش و ارزیابی برنامه ها را پرت منابع می دانیم. ما در کشورمان شاهد برنامه های متضاد و متعددی در یک حوزه و از جمله حوزه سلامت بوده ایم که مبتنی بر خواست و سلیقه شخصی مسؤلان اجرا و یا از دستور کار خارج شده است. این گلایه نیز وجود دارد که اگر برنامه ای پایش و یا ارزیابی شده باشد عموماً از طریق طراحان و مدافعان آن بوده است و نه از طرف یک گروه آکادمیک شناخته شده و بیرونی اعم از داخلی و یا بین المللی.

مثال ساده آن برنامه پزشک خانواده است. حداقل سه وزیر از زمان دولت آقای خاتمی تا امروز شعار اجرای آن را داده اندو جالب اینکه اقدامات هر کدام با انتقاد از گذشته نیز همراه بوده است. با این حال از نظر علمی ثابت نشده است که چرا روش گذشتگان نادرست بوده و به چه استنادی اقدام افراد فعلی درست است.

مثال دیگر در حوزه اقدامات مربوط به مبارزه با مواد مخدر و کاهش تقاضا است. در این حوزه نیز با رفت و آمد مدیران ارشد شاهد تغییر در سیاست ها و برنامه ها بوده ایم بدون اینکه مطالعه علمی اثبات کرده باشد که کدام برنامه از نظر شاخص های ارزشیابی به نفع کشور بوده است و کدام برنامه و تا چه میزانی لازم است اصلاح و یا تغییر یابد.

در هر دوره بر مبنای منویات فرد مسؤل و ارشدی که آمده است شعار جدید و برنامه جدیدی شروع شده است. پیشنهاد مشخص ما تعیین مرجع علمی برای پایش و ارزیابی برنامه های کشوری است و واگذاری این مهم اعم از حوزه سلامت، اقتصاد و فرهنگ به دانشگاه هایی که کادر سازی لازم و توان علمی و عملی کار را داشته باشند.

س:چگونه می شود به " ارتقاء سلامت روانی جامعه با ترویج سبک زندگی اسلامی - ایرانی، تحکیم بنیان خانواده، رفع موانع تنش آفرین در زندگی فردی و اجتماعی، ترویج آموزش های اخلاقی و معنوی و ارتقاء شاخص های سلامت روانی " دست یافت.

ج:سبک زندگی ارتباط تنگاتنگی با وضعیت اقتصادی و معیشت مردم دارد. اگر هدف گذاری های اقتصادی و برنامه های توسعه ای با نگاه به اصلاح سبک زندگی نباشد نباید انتظار داشته باشیم که با آموزش صرف و یا تشکیل چند کارگاه آموزشی سبک زندگی مردم را اصلاح کرد. اقتصاد و فرهنگ توامان شالوده سبک زندگی آحاد جامعه را پی ریزی می کنند. اگر به سبک زندگی اسلامی و تحکیم بنیان خانواده نظر داریم شاید لازم باشد در مورد نحوه اشتغال بانوان اعم از نوع و میزان و ضرورت آن بازنگری جدی صورت پذیرد.

نظام آموزش و پرورش از نظام رقابتی و کنکوری به نظام تعلیم و تعلم تغییر یابد. برخی از کارشناسان نگران هستند که این هدف متعالی در قالب تشکیل دوره ها و یا کارگاه های سبک زندگی به فراموشی سپرده شود. مانند آنچه در مورد آموزش مهارت های زندگی شاهد آن بودیم. ترجمه ای از منابع کشورهای غربی و اصرار به آموزش آن بدون توجه به باورها و وضعیت اجتماعی، مذهبی و فرهنگی کشور.

سبک زندگی اسلامی با اقتصاد اسلامی که در آن فقر و بی پناهی و بی خانمامی جایی ندارد محقق می شود. چند شغله بودن، شب و روز دویدن برای امرار معاش به دلیل عدم وجود امنیت ذهنی خانواده ها برای آینده خود و فرزندانشان فرصتی برای اصلاح سبک زندگی ماشینی امروز باقی نمی گذارد.از منظر برخی صاحب نظران اینگونه امور سازمانی علمی و کارآزموده، و تخصصی لازم دارد تا چنین ماموریتی را دریافته، با قدرت سهم دیگر سازمانها را تعیین و ابلاغ و بر حُسن انجام کار نظارت کند که در مورد شاخص های سلامت روان نیز به چند نکته می شود اشاره داشت.

در حال حاضر حوزه سلامت روان در وزارت بهداشت به دلیل فروپاشی ساختار سازمانی بی رمق است. در گذشته وزارت بهداشت از بسیاری از حوزه هایی که باید متولی آن نظام سلامت باشد خلع ید شده است.

با وضع قوانین و یا به سلیقه برخی از مسؤلان وقت سلامت و یا سیاسیون، سیاست گذاری و اجرای برخی از برنامه های حوزه درمان و توانبخشی در دستگاه های بیرون از وزارت بهداشت که فاقد تخصص لازم در این حوزه هستند متمرکز شده است. با این اوصاف حوزه تخصصی وزارت بهداشت بعید است از پس ساماندهی امور عادی روان پزشکی و روان شناسی هم بر آید. ولی باید متذکر شد که سلامت روان در روان پزشکی و روانشناسی و بیماری های این دو حوزه نیز محدود نمی شود. هر چند دانش روان پزشکی و روان شناسی در تحکیم بنیان خانواده و رفع موانع تنش آفرین می تواند نقش بسیار تعیین کننده ای داشته باشد.

متاسفانه در حال حاضر وضعیت آموزش روان پزشکی و روان شناسی در کشور نیز به اندازه ای مورد حمایت و مطلوب نیست که بتواند مشکلات اولیه نیازمندان را مرتفع سازد. وضعیت اعتباری مراکز درمانی و توان بخشی بیماران روانی و چند گانگی و بعضاً تضاد در حوزه تولیت سلامت روان به معنی ارائه خدمات روان پزشکی، روان شناسی و مشاوره باعثآشفته بازاری در این زمینه شده است.

توزیع نامناسب تخت های روان پزشکی، عدم اختصاص ۱۰ در صد تخت های بیمارستان های عمومی به بیماران مبتلا به اختلال روان پزشکی به دلیل هزینه بر بودن و عدم حمایت کافی سازمان های بیمه گر، عدم صدور مجوز برای مداخلات محدود و کوتاه مدت به صورت بستری به بیماران روانی از جمله این موانع می تواند باشد.

س:درباره تحقق بند ۵ سیاست های کلی سلامت که عنوان شده است ساماندهی تقاضا و ممانعت از تقاضای القائی و اجازه تجویز صرفاً بر اساس نظام سطح بندی و راهنماهای بالینی، طرح ژنریک و نظام دارویی ملی کشور و سیاست گذاری و نظارت کارآمد بر تولید، مصرف و واردات دارو، واکسن، محصولات زیستی و تجهیزات پزشکی با هدف حمایت از تولید داخلی و توسعه صادرات، نیز توضیح بیشتری ارائه کنید.

ج:تقاضای القایی ریشه در نظام کارانه و خودگردانی بیمارستان ها دارد. این قانون که در مجلس چهارم به تصویب رسید و در عمل نیز ناکارآمدی خود را نشان داد و همچنان بر نظام بیمارستانی ما سایه افکنده است. درآمد درمانگران منوط به بستری بیشتر و طولانی تر بیمار است. توسعه بی رویه و احداث بیمارستان هایی در شهرهای دور و نزدیک بدون رعایت نظام سطح بندی و بدتر از آن ورود و راه اندازی دستگاه های تشخیصی مثل «سی تی اسکن و ام ار ای» صرفاً برای درآمد زایی؛ بدیهی است که تقاضای القایی را ایجاد کند، لذا لازم است تا قوانین مناسب در این حوزه تدوین و مصوب شود تا الگوهای ناکارآمد حذف و برنامه های کارامد و موثر تقویت شود.

س:موضوع " تولیت نظام سلامت شامل سیاست گذاری های اجرایی، برنامه ریزی های راهبردی، ارزشیابی و نظارت توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی " تا چه حدی می تواند به بهبود وضعیت کمک کند.

ج:باید اذعان کرد که بخشی از وظایف وزارت بهداشت در امور تولیتی به دستگاه های دیگر واگذار شده است. خدشه دار شدن تولیت نظام سلامت در برهه های گذشته صدمات بعضاً جبران ناپذیری را به سلامت مردم زده است. به عنوان نمونه می توان به مبحثسلامت روان و اعتیاد در کشور اشاره کرد. ورود دستگاه های غیر تخصصی و انحراف تخصصیص منابع در حوزه پیشگیری، درمان و توان بخشی اختلات روان پزشکی وضعیت آشفته و نامناسبی را به بار آورده است.

در حال حاضر مناسب ترین دستگاه برای سیاست گذاری، برنامه ریزی و نظارت بر امور مراقبت های پیشگیرانه که در قالب مداخلات مشاوره ارائه می شود، امور درمانی و توانبخشی و بازتوانی بیماران روانی وزارت بهداشت است.

وزارت بهداشت به یُمن وجود دانشگاه های علوم پزشکی با توان بالقوه و بالفعلی که دارند، به خصوص با در اختیار داشتن گروه های روان پزشکی و روانشناسی بالینی و بیمارستان های روان پزشکی، بهترین ظرفیت برای سیاست گذاری و ارائه برنامه های ارتقای سلامت روان، درمان و توانبخشی، آموزش کادر متخصص و تدوین پروتکل های درمانی و بازتوانی را دارند.

در حال حاضر سیاست گذاری چند گانه در این زمینه به خصوص در مورد بیماران مزمن روانی مهار را از دست وزارت بهداشت خارج کرده است به طوریکه حتی بخش خصوصی را نیز دچار سر در گمی کرده است. دستگاه های متعددی مانند سازمان بهزیستی و یا سازمان نظام روانشناسی بدون توجه و پذیرش تولیتی وزارت بهداشت در حال انجام فعالیت های موازی و بعضاً متضاد در این حوزه هستند.

اقداماتی که آسیب آن به خصوص در نحوه نگاه به بیمار روانی و خدمات مشاوره ای بر کارشناسان امر پوشیده نیست. به نظر می رسد در اجرای این بند با فوریت لازم است مصوبه ای از مجلس بگذرد که آموزش روانشناسی بالینی، مشاوره و درمان های غیر دارویی و همچنین، ارائه خدمات درمانی اعم از دارویی و غیر دارویی، ضوابط صدور مجوز و تعیین صلاحیت درمانگران غیر دارویی بر اساس ضوابط وزارت بهداشت باشد.

انتهای پیام /

ارسال نظر