|
|
کدخبر: ۱۷۴۷۹۱

غلامحسین الهام در نشست «قصاص در سینمای ایران» گفت: یک دفعه موضوع عفو را چنان ترویج می کنیم که عمل قتل فراموش می شود و انگار قتل قبح ندارد و این قصاص است که قبیح است، در حالی که فردی که از قصاص می گذرد احسان کرده است.

گروه فرهنگی مشرق- نشست قصاص در سینمای ایران با حضور حسین آقایی نیا استاد دانشگاه، حسین طرح دست قاضی بازنشسته، غلامحسین الهام سخنگوی دولت دهم و جواد طوسی منتقد سینما و قاضی بازنشسته در دانشکده حقوق دانشگاه تهران برگزار شد.

دکتر حسین آقایی نیا در ابتدای این برنامه با انتقاد از عدم توجه به مسائل حقوقی در برخی فیلم های سینمایی مانند «من مادر هستم» گفت: در قسمت های مختلف فیلم، شاهد عدم توجه به نکات مختلف در زمینه حقوقی هستیم. در لیست اسامی آخرین فیلم آمده است که مشاور حقوقی داشته و من فکر کردم که چطور فیلمی مشاور حقوقی داشته است و این همه اشکالات حقوقی در آن وجود دارد. من تخصصی در سینما ندارم، اما وقتی یک فیلمی ساخته می شود باید از یک کادر حقوقی خوب و قوی برخوردار باشد، زیرا بعد از ساخت آن با یک افکار عمومی مواجهیم و مردم اتفاقات فیلم را باور می کنند و درنهایت به شکلی می شود که فکر کنند در جامعه ما با سه شماره حکم قصاص می دهند.

حسین طرح دست در بخشی از این نشست گفت: در رابطه با نقد فیلم، جنبه هنری از صلاحیت من خارج است، من به عنوان یک مخاطب می گویم که وقتی یک فیلم نمایش داده می شود، به عنوان رسانه ای که قصد برجسته کردن موضوعی را دارد و در انتها می گوییم که چه اثری گذاشته است.

وی افزود: هنر متعهد باید جریان ساز باشد و فرهنگ سازی کند. من به عنوان یک مخاطب معتقدم که فیلم در برجسته سازی یک مفهوم ارزشی که مثلاً در فیلم «دهلیز» مفهوم گذشت و جلب رضایت اولیای دم است، نباید باعثتحقیر ارزش دیگری شود.

او خاطرنشان کرد: به خصوص در موضوع قصاص که قانونی است برای تنظیم روابط بین شهروندان و هم به عنوان اینکه منشأ این قانون، شرعی و فقهی و آیات و احکام است. پیام نباید در فیلم طوری منتقل شود که مخاطب یک ارزش را به باور بنشاند و نسبت به ارزش دیگری حس منفی پیدا کند، اما برای فرهنگ سازی موضوعی مانند گذشت که کار خوبی است، نباید حس منفی نسبت به اجرای قانون اجرا گردد و بیشتر نسبت به اصل قصاص روحیه منفی پیدا شود.

وی ادامه داد: متأسفانه قواعد رعایت نمی شود. در هنر و سینما با توجه به تأثیرگذاری که پیدا کرده است، در موارد تخصصی حتماً باید از نظرات کارشناسی استفاده شود تا دیالوگ های فیلم ها مخالف قانون نباشد.

دنیای استکبار برای ظلم، سینما را به خدمت گرفته و این نشانه تأثیرگذاری سینماست.

فضای سینما گسترده است و سینماگران ما باید تلاش کنند که در این حوزه مقابله کنند.

دکتر الهام در بخش هایی از این برنامه گفت: بنده به عنوان شهروند، این بحثها را به مثابه یک موضوع اساسی قبول دارم. هنر برای انتقال مفاهیم و ایجاد تغییر سبک زندگی است، پدیده ای است که وجود دارد و بر زندگی ما سیطره دارد. من خیلی فیلم و سریال نمی بینم، اما به این معنی نیست که بشود از آن گریزی داشت و تأثیرش را انکار کرد. سینما ابزار مؤثری در انتقال فرهنگ است. از اول انقلاب چالشی در مورد نسبت با انقلاب اسلامی وجود داشت و با توجه به بنیان سینمای قبل از انقلاب، این چالش بیشتر می شود که امام(ره) در پرسشی که ایشان داشت فرمودند؛ ما با ظواهر علم و هنر مخالف نیستیم، ما با فحشا مخالفیم؛ یعنی محتوا را پایه قرار داده اند و قالب را قابل استفاده ارزیابی کرده اند. جمهوری اسلامی نشان داده که از قالب گریز ندارد و نهایت استفاده را از آن می کند، اما اینکه این قالب و محتوا باید با جامعه سنخیت داشته باشد، بحثی است که هیچ جامعه از آن گریز ندارد.

وی افزود: خیلی وقت ها دعوا بر سر مصادیق است، هیچ جامعه ای تولید و ترویج فیلم های مستهجن را تبلیغ نمی کند، ممکن است کاملاً مهار نکرده باشد، اما حصارهایی را در آثار تربیتی آن در نظر گرفته است. اینکه در زمینه کنترل، ممیزی قبل از پخش فیلم باشد و یا بعد از آن، هزینه های متفاوتی دارد. اگر ما قبل از تولید و پخش، فیلمنامه را تأیید کنیم و بعد از اکران با مشکلی بربخورد، هیچ نهاد دیگری نمی تواند جلوی آن را بگیرد و از سویی اگر هزینه هایی از سوی دولت به فیلم تحمیل شود، باید تقبل گردد، برای مثال فیلمی را اجازه دادند ساخته و پخش شود و بعد فکر شده اثر مخربی است و خواسته اند جلوی آن را بگیرند.

الهام در ادامه اظهار داشت: هزینه های ممیزی قبل از اکران، سازوکاری می خواهد و کنترل قبل از پخش باید اعمال شود، اما اینکه فیلمنامه بعداً تغییرات زیادی کرده است و پس از تأیید، قلب فیلمنامه صورت گرفته، یک دعوای موضوعی است و باید دادگاه های تخصصی و ویژه برای اینها وجود داشته باشد.

وی افزود: طبق قانون ما آزادی بیان داریم و این موضوع به فیلمساز این شجاعت را می دهد که به نقد بپردازد. ما فیلم هایی داریم که در آن بسیار تند نقد کرده اند، اما فکر نمی کنم فشار کیفری خاصی روی فیلمساز ایجاد شده باشد و با فیلمسازی برخورد کیفری به خاطر ساخت فیلم نشده است، اما برخورد فرهنگی وجود دارد.

الهام در ادامه گفت: فیلمسازانی هستند که به اروپا می روند، برای خود امکان سیاسی ایجاد می کنند، خیلی از فیلمسازانی که در عرصه بین المللی جایزه گرفته اند، با اینکه ارزش هنری شان محفوظ است، اما ملاحظات سیاسی است که آنها را مورد حمایت قرار می دهد. نسبت هنر و سیاست باید تعریف شود. من معتقد نیستم که هنر با سیاست کاری نداشته باشد. هنر قطعاً مانند بخش های دیگر جامعه به سیاست خواهد پرداخت و کسی هم نمی تواند آن را انکار کند، اما به آنچه که می پردازیم مبانی و ارزش هایی وجود دارد و باید رعایت شود.

او با ذکر مثالی گفت: در موضوع تاریخ نگاری، هر کسی ممکن است ظرفیت تاریخ نویسی را داشته باشد اما نباید دروغ پردازی تاریخی انجام شود.

وی افزود: ورود به عرصه سیاسی و اجتماعی در سینما با هر کیفیتی مجاز نیست.

الهام در ادامه افزود: در دولت قبل، نگاه بسته ای به رسانه ها و سینما وجود نداشت، حمایت های رئیس جمهور وقت هم از این حوزه انجام شد و من ندیدیم که فشاری روی آنها وجود داشته باشد و فضا بسته شود که این کار حتی از سویی دیگر باعثشد گروه هایی با نگاه دیگر به ما اعتراض کنند.

الهام گفت: یا باید ممیزی قبل از تولید فیلم با مسئولیت مدنی و یا ممیزی بعد از پخش با مسئولیت تهیه کننده باشد که در پی آن سازوکارهای حرفه ای و دادگاه های تخصصی نیاز است که البته به اعتقاد من بهتر است اساسشان رویه کیفری نباشد.

جواد طوسی در بخش هایی از این مراسم گفت: دو حالت وجود دارد؛ اگر ما به عرصه هنر محدود شویم، یک علامت سؤال است که چرا از دهه ۲۰ تاکنون فیلمنامه نویسی و فیلمسازی صرفاً یک پوشش ملودرام را مدنظر قرار می دهیم، ممکن است برخی از ملودرام خوشش شان بیاید اما کسانی که نگاه جدی تری دارند، واقع گرایی اجتماعی و نگاه مستند برایشان مهم تر است و این حلقه مفقوده سال های اخیر است.

طوسی اضافه کرد: در زمان خدمت در دستگاه قضایی، چندبار به مناسبت های مختلف به مسئولین رده بالا مطرح کردم که بیایید سیستم قضایی را در تأمین دادن موضوعات قضایی به حوزه های فرهنگی هنری را نظام مند کنیم، بدون اینکه حالت کنترل کننده داشته باشد، اما نیروی انتظامی هوشمندی کرد و ناجی هنر راه اندازی شد و پس از آن در فیلم ها همه چیز را به عهده ضابطین قضایی قرار می داد.

وی گفت: اکثر سریال ها و فیلم ها برای خالی نبودن عریضه و هزینه کمتر در مراحل پایانی کار یک وکیل را دعوت می کنند که فیلمنامه را بخواند و اشکالات را بررسی کند.

وی افزود: در امریکا با ساختاری هنرمندانه طوری فیلم می سازند که پیام مورد نظرشان را انتقال دهند، اما با شکلی عیان شعار می دهیم. کدامیک از حامیان فیلم سازی از بنیاد سینمایی فارابی گرفته تا حوزه هنری توانستند یک خوراک فرهنگی خوب ارائه دهند و پاسخ مناسبی به غرب که برخورد یکسویه با کشور ما دارد ارائه کند.

وی به فیلم «هیس دخترها فریاد نمی زنند» ساخته پوران درخشنده اشاره کرد و گفت: ما در این فیلم هم دوباره به سینمای ملودرام رسیدیم، البته در این فیلم نگاه درست و قابل پذیرشی با بازپرس و رئیس زندان و دادیار انجام گرفته است. در این فیلم سعی می شود قابلیت ها قابل باور باشد و موج انسانیت در فیلم وجود داشته باشد. فیلم اینگونه روایت می کند که یک زن از بد حادثه در ساحت مجرمانه ای قرار گرفته است، اما یک بزهکار مفسده آمیز در بطن این آدم جا خوش نکرده است. این فیلم هم اشکالاتی در برخی مسائل قضایی دارد که البته من به برخی از این ایرادات در یک مجله تخصصی اشاره کردم، اما مشاور قضایی این فیلم سعی کرد با من مقابله به مثل کند و پاسخ هایی را مطرح کرد که این نشان می دهد در جامعه ما هنوز از فضای مونولوگ به دیالوگ حرکت نکرده ایم و اینکه اگر اشتباهی شده باید پذیرفته شود.

طوسی با اشاره به اینکه حلقه مفقوده دیگر، سیستم جرم شناسی است، افزود: ما باید علل فرد بزهکار را برای انجام بزه درنظر بگیریم و ببینیم دلیل او برای انجام این کار چه بوده است. باید این رابطه علت و معلولی در بافت قصه و بیان دراماتیک جا بیفتد، کاری که در سینمای جهان می شود همین است.

وی ادامه داد: کیشلوفسکی فیلمی در باره جرم ساخته که در آن طی طریق کارگردان کاملاً روانشناسانه است و رابطه علت و معلولی وجود دارد، باید دوران کودکی، جامعه و هر چیزی که در زندگی این فرد نقش داشته تا یک فرد آرام به بزهکار تبدیل شود بررسی گردد.

او در باره اینکه آیا فیلم ضدقصاص در سینمای ایران وجود دارد؟ گفت: علی رغم اشکالاتی که از برخی فیلم ها گرفته می شود، باید بگویم که خیر. قصاص یک نگاه واقع بینانه است. اگر برخی فیلم ها نگاهی واقعی به سیستم قضایی فعلی ما ندارد به کم کاری های مربوط به ارتباط هنرمندان و حوزه قضایی است.

الهام در بخش دیگری از این نشست گفت: این بدبینی که بگوییم سینمای ایران می خواهد ضدقصاص باشد یا خیر را کنار بگذارد، اما واقعیت این است که موضوع قصاص اهمیت دارد، به خوبی به آن پرداخته نمی شود و ترویج نادرست و غلط از یک موضوع مهم حقوقی در کشور در حال انجام است.

وی افزود: در پیگیری سریال ها گاهی یک حادثه رانندگی که قتل غیرعمد است مجازاتش به قصاص تبدیل می شود و مدت ها روی این پرونده کار می کنند، یا درباره شیوه های قصاص در فیلمی پدر و مادر مقتول حضور دارند و می بخشند، اما یکی از اقوام درجه دو می آید و قصاص می خواهد.

الهام در ادامه گفت: یک دفعه موضوع عفو را چنان ترویج می کنیم که عمل قتل فراموش می شود و گونه ای برداشت می شود که انگار قتل قبح ندارد و این قصاص است که قبیح است، در حالی که قتل قبیح است و در هر حال قاتل است و فردی که از قصاص می گذرد احسان کرده است.

وی افزود: من حتی در برنامه های ماه رمضان که تشویق به عفو می کند و ارزنده است دیده ام طوری قصاص تخطئه می شود که گویی حکم قصاص است که غیرانسانی است، در حالی که قتلی صورت گرفته است.

او خاطرنشان کرد: همه مناطق در کشور ما سیاست های خاص منطقه ای در حل دعاوی دارند که ما از آنها استفاده نمی کنیم. سینما و تلویزیون ما در بحثقصاص تحت الشعاع فرهنگ غرب است و با یک نگاه منفی نسبت به این مقوله می پردازد.

او درباره قانون قصاص با ارائه مثالی گفت: معنی قصاص در اسلام این است که قاتل می آید و تمکین می کند، قاضی طبق ادله با دقت درست حکم می دهد، دستگاه پلیسی کمک می کند که حق استیفا شود و یک وکیل هم نباید بگوید خونی ریخته شده است و انتقام گسترده گرفته شده و این جامع بودن قصاص است که باید مطرح شود.

جواد طوسی در بخش دیگری از این نشست با انتقاد از برخی مراسم هایی که به عنوان گلریزان برای تأمین دیه برگزار می شود، گفت: متأسفانه ما عادت داریم وقتی تریبونی پیدا می کنیم، بیشتر می خواهیم خود را تخلیه کنیم و یا خود را نشان دهیم، اینجا آن موضوع اصلی که استفاده از یک محبوبیت یک چهره برای تبلیغ مبلغ است فراموش می شود.

وی افزود: اگر خانواده مقتول در چنین جمعی حضور داشته باشد، ناخودآگاه فکر می کند که به تماشای یک شو آمده و یا یک فضای عاطفی و انسانی برای گذر از کانون بحران به وجود آمده است.

طوسی خاطرنشان کرد: برخی از هنرمندان قضیه را به یک مجلس شوخی تبدیل می کنند، هر چیز جای خود را دارد، تنها فردی که در مجموعه بازیگران به این مسائل هوشمندانه نگاه کرده، پرویز پرستویی است که شاید آن هم به پیشینه قضایی او باز می گردد و می داند چطور عمل کند. برخی از اهالی هنر قضیه را اشتباه می گیرند و تبدیل به حالتی می شود که خانواده اولیای دم از بخشش منصرف شود.

ارسال نظر

پربیننده ترین