|
|
کدخبر: ۱۸۳۹۸۴

خانواده کشی توسط پدر و مادر بابک خرمدین

ملیحه ابوالقاسمی پژوهشگر حقوقی، پیرامون مجازات پدر و مادر بابک خرمدین، طبق قانون مجازات اسلامی و فقه امامیه توضیحاتی را ارائه کرده است.

با کشته شدن بابک خرمدین توسط پدر و مادر وی، فضای چالش برانگیزی پیرامون نوع مجازات قانونی پدر و مادر بابک خرمدین و تفاوت مجازات هر یک از پدر و مادر وی، در فضای مجازی و جامعه ایجاد شد.

مجازات قتل عمدی در حقوق ایران، قصاص می باشد اما ممکن است موانعی رخ دهد(عدم وجود شرایط عمومی قصاص) که اعمال مجازات قصاص را ناممکن سازد. یکی از این موانع، پدر بودن قاتل برای مقتول است. به تبع آن بحث مادر بودن قاتل برای مقتول نیز مطرح می شود. حقوق کیفری ایران (بخصوص حقوق کیفری اختصاصی) تحت تأثیر فقه امامیه است وبر طبق آن، قتل عمدی فرزند توسط پدر مجازات قصاص ندارد اما در وجوب قصاص مادر به خاطر قتل فرزند، اتفاق نظر دارند.

   از نظر حقوقی، توجیهی برای معافیت پدر و مادر، در صورت ارتکاب قتل فرزند وجود ندارد زیرا عناصر و ارکان قتل همان گونه که در مورد غیر پدر و مادر محقق است، در مورد پدر و مادر نیز محقق است و اگر در موردی ثابت شود که پدر یا مادر از حالت روانی کاملی برخوردار نیستند حسب مورد و براساس شرایط موجود باید تصمیم گرفته شود، نه اینکه به صورت قاعده کلی ارتکاب قتل از سوی پدر و مادر را اماره عدم تعادل روحی ایشان بدانیم. در این مورد تفاوتی هم میان پدر و مادر وجود ندارد بنابراین تفکیکی که فقهای شیعه در این زمینه انجام داده اند باید به شکل دیگری توجیه شود.

فقهای اهل سنت در مورد معافیت از مجازات قصاص در صورت قتل فرزند، تفکیکی میان پدر و مادر انجام نداده اند اما فقهای شیعه فقط پدر را از مجازات معاف می دانند که در این خصوص باید به دو مطلب توجه داشت: اول اینکه مبنای معافیت پدر و مادر از مجازات قصاص  تعبدی و بر اساس روایات است و دلایل عقلی ارائه شده استحکام چندانی ندارد. دوم آنکه تفکیک میان پدر و مادر  براساس فهم های مختلف از روایات است که فقهای اهل سنت به روایتی از پیامبر استناد می کنند: (روی عمربن الخطاب و ابن عباس أن رسول الله قال: لایقتل والده بولده) و کلمه «والد» را شامل پدر و مادر می دانند اما فقهای شیعه علاوه بر روایت مزبور به روایاتی از امامان معصوم نیز استناد می کنند و کلمه والد را منحصر در پدر می سازند و طبیعی است که در این مسأله مهم باید به دلایل قوی تری استناد جست و صرف نحوه برداشت لغوی را ملاک قرار نداد.

 روایتی که پدر را از مجازات قصاص برای قتل فرزند معاف می‌کند، شامل قتل فرزند توسط مادر هم می‌شود؛ زیرا در این روایت کلمه «اب» به‌کار رفته است و این کلمه هم در مورد مادر و هم در مورد پدر به‌کار می‌رود.
یکی از توجیهاتی که در مورد عدم قصاص پدر، در صورت قتل فرزند مطرح می‌شود آن است که  آنچه که عامل به وجود آوردن چیزی است، نمی‌تواند به واسطه معلول خود از بین رود و قصاص برای قتل فرزند توسط پدر، یکی از مصادیق از بین رفتن علت توسط معلول می‌باشد. این علت در مورد مادر هم کاملاً صدق می‌کند؛ زیرا مادر نیز عامل به وجود آمدن فرزند است.
 یکی  دیگر از توجیهاتی که در مورد عدم قصاص پدر، در صورت قتل فرزند مطرح می‌شود آن است که هر پدری فرزندش را پاره تن و جزئی از خود می‌داند. بنابراین‌چنین کسی ممکن نیست در حالت عادی مرتکب قتل فرزند و از بین بردن پاره تن خود شود و ارتکاب چنین عملی، دلیل بی‌ارادگی و عدم تعادل روانی پدر در هنگام قتل است. اگر این استدلال را بپذیریم، عینا در مورد مادر نیز صادق خواهد بود؛ زیرا رابطه عاطفی میان مادر و فرزند نه تنها کمتر از رابطه عاطفی میان پدر و فرزند نیست، بلکه شدیدتر از آن هم می‌باشد. ازاین‌رو، به همان دلیلی که پدر معاف از قصاص است، مادر نیز باید معاف از قصاص باشد.

و در نهایت، تفسیر مضیق قانون به نفع متهم اقتضا می‌کند که مادر نیز از مجازات معاف شود؛ زیرا فقهای شیعه و سنی، پدر را از مجازات قصاص، معاف می‌دانند و در مورد مادر اختلاف نظر وجود دارد. بنابراین، حداقل باید قصاص مادر برای قتل فرزند را به عنوان یکی از مصادیق شبهه دانست که چنین مجازاتی را به حکم قاعده «درء» نمی‌توان اعمال کرد.

 

.

 

ارسال نظر