جوک های فوق العاده یخ(حتماً بخونید)
بعد از خواندن این جوک های یخ چه حسی دارید؟
واژه جوک اصالتا وارداتی از ادبیات فرنگی است اما این به آن معنی نیست که ماهیت آن هم وارداتی باشد؛ البته مانند بسیاری از موارد وارداتی دیگر جوک نیز به مرور زمان به نوعی بومیسازی شده است؛ بهطوری که فکاهیها و لطیفهها به شکل ظریفی قابل تفکیک هستند. در این میان به دلیل فضاهای مجازی ایجاد شده که دسترسی به آنها سهلالوصول است و از طرفی نوشتاری شدن آنها از حالت شفاهی، سرعت انتقال و انتشار، موجهای کوتاهمدت و گاه بلندمدتی در مورد موضوع یا شخص خاصی در جامعه ایجاد کرده و احتمالا خواهد کرد.
جوک چیست؟
جوک (جک) سخنی کوتاه و خنده آور است که ساختار داستانی داشته باشد.
-
جوک سخن است: در حقیقت جوک چیزی است که بتوان آن را بیان کرد. یعنی اگر در جمعی گفته شود٬ دیگران متوجه "جوک" بودنش بشوند و آن را با سخنی جدی یا شوخی یا تیکه اشتباه نگیرند. علاوه بر این٬ جوک باید قابلیت گفته شدن به زبان عامیانه را داشته باشد. بنابر این یک حکایت از گلستان سعدی فی نفسه نمی تواند جوک مناسبی باشد. زیرا با گفتن آن نظر جمع بیش تر از اصل جوک به متن ادبی آن پرت می شود. (البته مواردی هم وجود دارد که در آن ها از حرکات بدن هم کمک گرفته می شود. اما نکته ی اساسی در آن ها هم همین است که می توانند در جمعی بیان شوند.)
-
جوک کوتاه است: منظور از کوتاهی این است که در حالت عادی بتوان جوک را در کمتر از ۵ دقیقه گفت.
-
جوک خنده آور است: مهم ترین رکن و اصل اساسی جوک.
-
جوک ساختار داستانی دارد: یکی از مهم ترین بخش های تعریف جوک که چندان توجهی به آن نمی شود٬ همین بخش است. یک "سخن کوتاه خنده آور بدون ساختار داستانی" را نمی توان جوک دانست. برای نمونه از ساده ترین انواع جوک٬ جوک های جمله سازی است. اما هیچ گاه این جوک ها را به شکل مثلا "جمله سازی با لوبیا: کوچولو بیا" بیان نمی کنند. بلکه می گویند: "به یکی می گویند با لوبیا جمله بساز٬ می گوید: کوچولو بیا." این دیالوگ در واقع به ایجاد ساختار داستانی و تبدیل یک جمله ی خنده دار به یک جوک کمک می کند.
-
به جوک٬ لطیفه هم گفته می شود. (گر چه این لفظ بیش تر در متون به کار برده می شود و در بیان عامیانه ی مردم٬ همان "جوک" گفته می شود.) گفته اند: "استعمال "جوک" به جای کلمه ی لطیفه از وقتی در زبان فارسی رایج شده که کلمات انگلیسی داخل زبان فارسی شده است و قبلا که زبان فرانسه رایج بوده آنکدت (anecdote= در انگلیسی به معنای حکایت و قصه ی کوتاه) نامیده می شد. لطیفه را خوشمزگی نیز گفته اند." [طنز و شیوه های گوناگون آن- شوقی نوبر، احمد- کیهان اندیشه- خرداد و تیر 1371- ش 42- ص 119] اما به نظر بنده، نمی توان واژه ی لطیفه را به جای جوک به کار برد. چه این که "لطیفه" به هر نکته ی نغز و جالبی گفته می شود که لزوما خنده دار نیست و این تعریف در فرهنگ فارسی کاربرد داشته است.
در تعریف واژه ی انگلیسی joke آورده اند: یک داستان کوتاه یا توصیف وضعیتی برای خنداندن. [ویکی پدیای انگلیسی- ذیل مدخل joke] این تعریف را نمی توان جایگزین تعریف آن چه در ایران، جوک نامیده می شود، کرد. زیرا شروط سخن بودن و کوتاه بودن در آن رعایت نشده است.
تاریخچه جوک
- ساخته شدن اولین جوک توسط یونانی ها
جالب است بدانید که اولین جوک توسط یونانی ها ساخته شد، یونان همچنین اولین کمدی کلاب را تاسیس کرد که هدف آن به اشتراک گذاشتن جوک ها با دوستان و اجرای نمایش بود. اولین جوکی که توسط مردم یونان زبان به زبان چرخید، جوک زیر بود:" روزی یک آرایشگر، یک مرد کچل و یک پروفسور دیوانه با یکدیگر همسفر شدند. آن ها می خواستند شب را چادر بزنند بنابراین تصمیم گرفتند که به صورت نوبتی نگهبانی دهند.
وقتی که نوبت آرایشگر شد، او بسیار کلافه بود و خودش را مشغول شیو کردن سر پروفسور دیوانه کرد تا حوصله اش سر نرود. وقتی که نوبت شیفت پروفسور شد، آرایشگر بیدارش کرد و دید مو ندارد سپس با خودش فکر کرد و گفت:عجب آرایشگر احمقی! به جای اینکه من را بیدار کند، مرد کچل را بیدار کرده است. "
برخی معتقدند اولین جوک نوشته شده در تاریخ متعلق به مصریان باستان و مربوط به 3600سال پیش بوده اما هیچ مدرک رسمی برای تایید این ماجرا وجود ندارد.
-
کشف قدیمی ترین جوک جهان بر روی یک لوح گلی
تصور اینکه شوخی و بذله گویی فقط مربوط به دنیای امروزی ماست، تصوری کاملا غلط است. مردم در هر مکان و زمانی همواره برای هم جوک تعریف می کردند. البته لطیفه ای که در سال ۱۸۲۰ در چین گفته شده، شاید در سال ۱۹۸۴ در کانادا خیلی خنده دار نباشد! چیزی حدود ۳۵۰۰ سال قبل، شش معما و چیستان را بر روی لوح هایی گلی نوشته اند. نوشته هایی که ممکن است در آن زمان، با صدایی بلند به آن ها می خندیدند. چند دهه قبل لوحی گلی و ۳۵۰۰ ساله در کشور عراق کشف شده که بر روی آن نوشته هایی همچون معماهای بامزه نوشته شده است. دانشمندان بر این عقیده اند که این جوک ها توسط یک دانشجوی عصر بابل در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح نگاشته شده اند. این لوح های گلی که متاسفانه بخش هایی از آن آسیب دیده، در سال ۱۹۷۶ توسط یک باستان شناس به نام J. J. van Dijk کشف شدند. این لوح های ارزشمند در دوران جنگ به ناگهان ناپدید شدند، ولی خوشبختانه van Dijk آنچه بر روی آن نوشته شده بود را نگاشته بود.
محققانی به نام های مایکل استرک (Michael Streck) و ناتان واسرمن (Nathan Wasserman) این نوشته را مطالعه کرده و بر روی آن ها تحقیقاتی انجام دادند. آن ها سال های پیش این نوشته را ترجمه کردند و یافته های خود را به همراه این ترجمه ها، در مجله ای که مربوط به تاریخ و باستان شناسی عراق است، منتشر کردند.
مطالب روی این لوح کمی عجیب و غریب هستند. به همین خاطر برخی از دانشمندان عقیده دارند فردی غیر عادی این مطالب را نوشته است. مطلبی (معما) که درباره مادر است، به این شرح است: “…. مادرت با کسی صحبت کرده است، او چه چیزی و چه کسیست؟!” مطلب دیگری که بر روی این لوح است به این شرح است: “خانم ها بچه دار نمی شوند! این چه چیزیست؟ (پاسخ) نیروی کمکی!” البته دانشمندان هنوز نتوانسته اند منظور اصلی از نوشته ها و عباراتی همچون نیروی کمکی در این متن را دریابند. واسرمن عقیده دارد که مطلب دومی به هیچ وجه یک جوک نیست. او عبارت نیروهای کمکی را اشاره به سربازانی می داند که قابل اعتماد نیستند و گاهی نیز در وسط یک نبرد، از میدان جنگ فرار می کردند.
عبارت معما گونه دیگری که آن هم سخت قابل فهم است، به این شرح است: “در دهان و دندان هایتان، دائما به شما نگاه می کند، ظرف اندازه گیری ارباب شما! آن چیست؟ نوشیدنی!” یکی از محققان عقیده دارد که منظور از در دهان و دندان هایتان، ادار است!
مطلب دیگری که در این لوح ها نوشته شده است، اینچنین است: “او چشمان را از حدقه در آورد. سرنوشت یک مرد مرده اینگونه نیست. او گلویش را می برد. یک مرد مرده. (او کیست؟) فرماندار” از نظر یک از اساتید دانشگاه لیپزیک، به نظر می رسد که این معما به فرماندار وقت آن منطقه اشاره می کند که با بی رحمی گلوی دشمنان را می برد و چشمانشان را از کاسه در می آورد.
کتیبه های قدیمی ترین جوک جهان با خطوط میخی و آشوری نوشته شده اند. این دو زبان در این دوران در تمدن های ایران و بین النهرین استفاده می شدند. به عقیده واسرمن، این لوح ها در دنیا نظیر ندارند و باید مطالعات بیشتری بر رویشان صورت گیرد. متاسفانه پس از جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، این لوح ها گم شدند و امروزه هیچ کس نمی داند که آن ها کجا هستند و فقط عکس هایی از آن ها باقی مانده است.
استرک عقیده دارد که این لوح ها و معماهای درونشان برای بیان حقایق زندگی در آن دوران ایجاد شده اند و احتمالا متون درون آن ها، از قبل ها به صورت دهان به دهان بین مردم آن دوران رد و بدل می شدند. او می گوید که احتمالا نویسنده این شش لوح، یک دانشجو بوده است و شاید درون یکی از کلاس هایش این لوح ها را نوشته است. به هر حال بسیاری از کلمات این لوح ها در طول زمان نابود شده اند و این کار را برای باستان شناسان دشوار کرده است. این معماها نمونه هایی نادری از ادبیات بابلیان هستند که متاسفانه امروزه هیچ کس از آن ها خبری ندارد. تعداد کمی در دنیا هستند که می توانند این خط باستانی را ترجمه کنند.
- تاریخچه جوک در ایران
پس از آن میتوان به حکایات و هزلیات سعدی و دیوان عبید زاکانی به عنوان پیشگامان شوخیهای رندانه و پرمغز در زبان و ادبیات فارسی اشاره کرد. بارزترین نمونه شوخیهای صرف را میتوان در آثار «بسحاق حلاج شیرازی» که به اسم «بسحاق اطعمه» شناخته میشود، خواند. همچنین بخش عظیمی از ضربالمثلهای آمده در «امثال و حکم» دهخدا معانی طنزآمیز دارند و این نشان میدهد که طنز و لطیفه در فرهنگ عامه مردم این سرزمین چه جایگاه ممتازی داشته است.
انواع جوک
جوکها را میتوان به دوشکل کلی در نظر گرفت:
شکل اول شکلی شخصی است؛ یعنی بین عدهای با مشترکات خانوادگی یا دوستانه مفهومی خنده دار به شکل شفاهی نقل میشود. در فرهنگ ما خیلی به این نوع شوخیها جوک گفته نمیشود، بلکه به حالت دوم که گستره اجتماعی بیشتری دارد جوک اطلاق میشود.
در این حالت مشترکات باید بین یک جامعه وجود داشته باشد و از حالت شخصی خارج شود. در این حالت جوکها به چند دسته تقسیم میشوند:
- جوکهای جنسیتی: در این نوع معمولا تفاوت زن و مرد و گاه دخترها و پسرها در موقعیتهای مختلف به حالت شوخی بیان میشود. این حالت هم گونهای بینالمللی است و گاهی با توجه به ارتباطات گسترده امروزی از فرهنگهای مختلف وارد میشود. نسبت دادن کارهایی که در فرهنگ عامه مردانه است به خانمها یا بالعکس الگوی شناخته شده این نوع جوکهاست.جوکهای خانوادگی: در این نوع جنس روابط اعضای خانواده باهم موضوع است. مادرها، پدرها، دخترها و پسرهای خانواده و حتی بهعنوان مثال برادر کوچکتر و خواهر بزرگتر محوریت موضوعی است که در فرهنگ جامعه به شکل یک الگو رواج دارد، مثل شوخی در مورد غذا پختن مادرها یا ریموت کنترل تلویزیون که معمولا دست پدرها است.
- جوکهای شغلی و طبقاتی: معمولا هر شغلی در جامعه به رفتاری مشترک مشهور است. در این نوع جوکها این رفتار مشترک صاحبان مشاغل و طبقات متفاوت اجتماعی مورد شوخی قرار میگیرد. این حالت بدون توجه به شخص یا نام خاصی اشتراکهای یک طبقه یا شغل که در فرهنگ هر جامعه آن را با آن الگو میشناسند دستمایه بذلهگویی قرار میگیرد. پزشکان مهندسان، معلمان و ... و حتی بالاشهریها و پایین شهریها تیپ ثابت این الگو است.
- جوکهای مربوط به شخصیتها: این مورد هم یک الگوی جهانی است. افراد معروف و مشهور چه معاصر باشند و چه تاریخی، چه خودی باشند و چه خارجی، دستمایه این جوکها هستند. این روزها نمونههای زیادی از این جوکها دست به دست میشود. از شخصیتهای سیاسی و ورزشی و هنری گرفته تا دانشمندان و فرهیختگان و... شهرت این افراد عامل اصلی پرداختن به این جوکها و بازنشر آنها است.
- جوکهای سیاسی: مضامین سیاسی و تصمیمگیریها در این حوزه و البته قرار گرفتن کاراکتر خاص در شرایط سیاسی و حتی بینالملل موضوع اصلی این جوکهاست. مذاکرات ایران و 1+5 و انتخابات و جناحبندیها در این دوساله نمونهای پررنگ از این الگوست.
- جوکهای قومی: در این شکل معمولا از پیش زمینه ذهنی درست یا غلط اقوام نسبت به الگوهای رفتاری اقوام دیگر استفاده میشود. تقریبا برای تمام اقوام و شهرها و حتی کشورها جوک وجود دارد. معمولا این جوکها در مورد شهرها یا اقوام مجاور شدت بیشتری دارند.
- جوکهای کلامی: در این حالت استفاده از ترکیب عبارات یا مشابهتهای تلفظی و شوخی با کلمات و تغییر و جابهجایی حروف و واژهها الگوی مشخصه است. شوخی با بعضی اسامی یا نام محلهها و خیابانها از این دست جوکها هستند که مبتنی بر واژگان چند معنایی یا با مشابهت هستند.
- جوکهای موقعیتی: در این حالت اشاره به یک موقعیت یا قرار گرفتن کسی یا چیزی در شرایطی متضاد یا نامتعارف شوخی خندهداری ایجاد میکند.البته گاه یک جوک از چند الگو پیروی میکند.
چرا به جوک میخندیم؟
تاکنون تصور میشد شخصیت و علایق فردی است که تعیین میکند افراد نسبت به حرفها، جوکها یا مطالب طنز چه رفتاری نشان میدهند، اما به نظر میرسد مغز و منطق افراد از شخصیت و علاقه آنها مهمتر باشد. به عبارت دیگر قبلا تصور میشد خندیدن به جوک امری روانی است، ولی دانشمندان اثبات کردهاند که بخشی از آن امری فیزیکی و فیزیولوژی است. جوزف موران در دانشگاه دارتموند هانوفر، از ام. آر. آی عملکردی استفاده کرده تا مغز داوطلبان را در حال تماشای برنامههای کمدی تلویزیونی اسکن کند.
این آزمایشها الگوی متمایزی از فعالیت سلولهای عصبی مغز را نشان میدهد که به دنبال یک جوک خندهدار پدیدار میشوند. علاوه بر دو فرایند هستهای دریافت جوک و احساس خوب داشتن نسبت به آن، جوکها قسمتهای دیگری از مغز را فعال میکنند که به تشکیل تداعی، یادگیری و تصمیمگیری مربوط هستند. همچنین شوخی باعث بالارفتن فعالیت قسمتهایی از مغز میشود که منحصر به انسان است و تنها گونههای عالی میمونها، آن هم به صورت بسیار ابتدایی این قسمتها را دارند. در واقع این یافته بدین معناست که شوخی یک توانایی پیشرفته است که در انسانها پدیدار شده است.
با این حال، هیچ دو مغزی دقیقا مانند هم نیستند و تفاوتهای مغزی باعث تفاوت در واکنش به شوخیها و طنزها میشود. آندره سامسون در دانشگاه فرایبورگ سوئیس، از ام. آر. آی استفاده کرده و مغز داوطلبان را در حال تماشای ۹۰ کارتون بدون کلام دارای سبکهای متفاوت شوخی بررسی کرده است. نتایج به دست آمده نشان داد آنچه برای افراد مهم است، نحوه حل کردن جوک است.
وی در این باره میگوید: «این که با چه منطقی گرههای موجود در یک جوک حل شود، تعیین میکند که هرکس چه نوع جوکی را ترجیح میدهد». بیشتر از هر چیزی، مطالعات اخیر نشان میدهد شوخطبعی، که بسیار هم نادیده گرفته میشود، به قدرت مغزی بالایی نیاز دارد و تصویربرداریهای مغزی نشان میدهد که هنگام درک یک جوک نسبت به زمانی که فکر میکنیم، مغز ما بیشتر فعال میشود.
مثلث طلایی جوک
قبل از تعریف کردن جوک، باید مثلث طلایی شرایط جوک گفتن را بررسی کنید. یعنی زمان مناسب، مکان مناسب و آدم مناسب. یعنی لحظهای باید جوک را بگویید که جمع آمادگی داشته باشد، وسط مجلس ختم، وقتی همه در حال خوردن هستند، زمانی که بازی دو تیم فوتبال به ضربات پنالتی کشیده و… زمان مناسبی نیست. مکان مناسب هم چیزی شبیه زمان مناسب است.
وقتی داخل ماشین هستید و صدای موزیک بلند است، وقتی همسرتان در حال جاروبرقی کشیدن است و خیلی مثالهای دیگر، شما اگر جوک خوب را با تکنیک خوبی تعریف کنید، اما زمان و مکانش مناسب نباشد خرابکاری کردهاید، اما آدمهای مناسب ضلع سوم است، یعنی مخاطب شما یکدست باشد، جوکی نگویید که مناسب بچهها نیست یا برای بچهها جالب است و بزرگ ترها را نمیخنداند. یا از ذخیره ذهنی مخاطب دور است و منظورتان را نمیفهمد. بهطور مثال نمیشود برای مادربزرگتان جوک بگویید و حین آن به لیونل مسی ارجاع بدهید.
لطیفه های خنده دار
-
پیرمرد چاخانه داشته خاطره تعریف میکرده، میگه: ما سال چهل و نه با دو نفر دعوامون شد، البته سال چهل و نه که مثل الان نبود دو نفر خیلی بود.
به یکی میگن با ارّه برقی ۱۰۰ تا درخت قطع کن، ۹۶ تا قطع میکنه خسته میشه. بهش میگن پاشو روشنش کن ۴ تا دیگه بیشتر نمونده، میگه مگه روشنم میشه.
یارو داشت واسه دوستش تعریف میکرد: آره، چند وقت پیش داشتم توی جنگل می رفتم، که یک دفعه یک شیر وحشی بهم حمله کرد، منم نتونستم فرار کنم اونم منو گرفت و خورد
دوستش میگه: آخه چطوری میشه؟ تو که الان زنده ای و داری زندگی می کنی!!
یارو میگه: ای بابا، کدوم زندگی؟ تو هم به این میگی زندگی
به یکی میگن اگه تو دریا کوسه بهت حمله کنه چکار می کنی؟ می گه می رم بالای درخت. می گن: تو دریا که درخت نیست یارو می گه: مجبورم می فهمی؟ مجبورررررم
ملا یه نفر رو تو خیابون دید و پرسید: شما علی پسر ممدآقا پاسبان نیستی که توی کرج سر کوچه چراغی مأمور بود؟ پسر گفت: چرا!؟ ملا گفت: ببخشید! پس حتما عوضی گرفتم.
به یکی میگن یه موجود نام ببر، میگه یخ …، میگن آخه یخ که موجود محسوب نمیشه، میگه چرا من خودم صد بار دیدم نوشتند یخ موجود است.
شوتیه عینکش را دور دستش می چرخونه بعد میزنه چشمش، سرش گیج میره میخوره زمین هوا میره، نمیدونی تا کجا میره.
پسره تو خواستگاری از یه دختره می پرسه اسم شما چیه؟ دختره می گه اسم من توی تمام باغچه ها هست. پسره می گه: آهان فهمیدم، اسمتون شلنگه.